ท้องฟ้าในเดือนกุมภาพันธ์

Share

ท้องฟ้าในเดือนกุมภาพันธ์ 2559

        “เดือนแห่งความรัก” ได้หมุนเวียนมาครบรอบอีกปีแล้ว และบทความมุมนักดูดาวก็ยังรักผู้อ่านทุกคนที่ยังติดตามอ่านกันอย่างเหนียวแน่ และเขียนออกมาให้นักดูดาวที่กำลังเริ่มหัดดูดาวใหม่และนักดูดาวที่ชำนาญแล้วได้อ่านกันเรื่อย ๆ สำหรับในเดือนกุมภาพันธ์นี้จะมีเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์ที่น่าสนใจบาง จะเหมือนเช่นทุกเดือนที่ผ่านมาหรือไม่ และในเดือนนี้เราสามารถดูอะไรได้บาง 

       สำหรับในเดือนกุมภาพันธ์นี้ทั้งนักถ่ายภาพกลางคืนและนักดูดาวหลายคนคงชอบเนื่องจากว่าในเดือนนี้เป็นเดือนที่เราสามารถเริ่มต้นมองเห็นทางช้างเผือกได้ในช่วงเช้ามืด ซึ่งนักถ่ายภาพและนักดูดาวหลายคนก็ยอมที่จะลุกออกจากที่นอนอุ่น ๆ ออกไปดูดาวละภาพถ่ายกันอย่างสนุกสนาน ในเดือนมกราคมที่ผ่านมาก็เห็นมีนักถ่ายภาพเพิ่มถ่ายภาพทางช้างเผือกมาให้ชมกันแล้วแต่ก็ยังไม่เต็มตัวเท่าไร ถ้าหากใครสนใจจะออกไปชมความอลังการความงามของทางช้างเผือกหลังจากที่อ่านบทความนี้จบแล้วก็เริ่มเตรียมตัวกันได้เลยครับ และนอกจากนี้แล้วในเดือนกุมภาพันธ์ยังมีเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์ที่น่าสนใจอีกหลายอย่าง 

 

กลุ่มดาวในช่วงเดือนกุมภาพันธ์

        ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์นี้มีกลุ่มดาวเด่นหลายกลุ่มที่จะพัดเปลี่ยนหมุนเวียนมาให้ผู้ชมได้ดูกัน โดยกลุ่มดาวที่เราสามารถสังเกตการณ์เห็นได้ในช่วงหัวค่ำที่กำลังขึ้นจากทางทิศตะวันออก คือ กลุ่มดาวสิงโต และกลุ่มดาวสิงโตเล็ก เมื่อมองสูงขึ้นไปจะเห็นกลุ่มดาวปู และกลุ่มดาวคนคู่ ส่วนบริเวณกลางท้องฟ้าเราจะเห็นกลุ่มดาวนายพราน กลุ่มดาวกระต่ายป่า กลุ่มดาววัว และกลุ่มดาวสารถี เมื่อหันหน้าไปทางทิศตะวันตกจะเห็น กลุ่มดาวปลาคู่ กลุ่มดาวแกะ กลุ่มดาวเพอร์เซอุส กลุ่มดาวแอนโดรเมดา และกลุ่มดาวม้าปีก สำหรับทางทิศเหนือจะมองเห็นกลุ่มดาวหมีเล็ก กลุ่มดาวค้างคาว กลุ่มดาวเซเฟอุส และกลุ่มดาวยีราฟ ส่วนทางทิศใต้จะมองเห็นกลุ่มดาวแม่น้ำที่ทอดยาวมาจากกลุ่มดาวนายพราน กลุ่มดาวสนัขใหญ่ กลุ่มดาวเซตุส กลุ่มดาวนกพิราบ กลุ่มดาวนกฟินิกส์ เป็นต้น

 

รูปที่ 1 ท้องฟ้าในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ เวลา 20:00 น.

 

รูปที่ 2 ปฏิทินดาราศาสตร์ประจำเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

 

ตารางที่ 1 เหตุการณ์ทางดาราศาสตร์ในเดือนกุมภาพันธ์ 2559

วันที่ เดือน

เวลา (น.)

เหตุการณ์

1กุมภาพันธ์

10:27

- จันทร์กึ่งหลัง

 

15:49

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคาร 2.7 องศา

4กุมภาพันธ์

01:44

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 3.5 องศา

6กุมภาพันธ์

14:31

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์ 4 องศา

 

23:47

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพุธ 3.8 องศา

7กุมภาพันธ์

08:24

- ดาวพุธทำมุมห่าง 25.6 องศาตะวันตก (Greatest Western Elongation)

8กุมภาพันธ์

21:38

- จันทร์ดับ

11กุมภาพันธ์

09:37

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 364,364 กิโลเมตร)

13กุมภาพันธ์

10:00

- ดาวเคราะห์ชุมนุม (ดาวพุธอยู่ใกล้จากดาวศุกร์ 4.0องศา)

15กุมภาพันธ์

14:46

- จันทร์กึ่งแรก

16กุมภาพันธ์

15:04

- ดวงจันทร์บังดาวอัลดีบาแรน (ไม่สามารถสังเกตจากประเทศไทยได้)

22กุมภาพันธ์

00:00

- ดาวพุธอยู่ที่จุดไกลดวงอาทิตย์ (ประมาณ 0.47 AU)

 

17:14

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเรกูลัส 2.5 องศา

23กุมภาพันธ์

01:19

- จันทร์เพ็ญ

24กุมภาพันธ์

11:02

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 2 องศา

26กุมภาพันธ์

02:33

-ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวสไปกา 4.8 องศา

27กุมภาพันธ์

10:28

- ดวงจันทร์อยู่ไกลโลกที่สุดในรอบเดือน (ระยะทาง 405,376 กิโลเมตร)

28กุมภาพันธ์

22:00

- ดาวเนปจูนอยู่ที่ตำแหน่งร่วมทิศกับดวงอาทิตย์ (Conjunction)

 

ดาวเคราะห์ในเดือนกุมภาพันธ์ 2559

        การสังเกตดาวเคราะห์ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์นี้ เราจะสามารถสังเกตดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวงได้ในช่วงเช้ามืด และในช่วงต้นเดือนเรายังสามารถมองเห็นดวงจันทร์เสี้ยวที่จะเปลี่ยนตำแหน่งไปตามจุดต่าง ๆ บนท้องฟ้า ซึ่งเราจะเห็นตั้งแต่วันที่ 1 – 7 จะกลับมาให้ชมกันอีกทีในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ และสำหรับในช่วงเวลานี้เป็นช่วงที่เราสามารถมองเห็นวัตถุในระบบสุริยะพร้อมๆ กันในช่วงเวลาเดียวกันได้มากที่สุดในรอบหลายสิบปี

 

รูปที่ 3 ดาวเคราะห์ 5 เรียงตัวเรียงจากซ้ายไปขวา ดาวพุธ ดาวศุกร์ ดาวเสาร์ ดาวอังคาร และดาวพฤหัสบดี 

ถ่ายเมื่อวันที่ 29 มกราคม 2559

 

        สำหรับช่วงที่อยากจะแนะนำให้ชมดาวเคราะห์เรียงตัวเป็นแนวเส้นตรงคือ ช่วงวันที่ 1 - 7 กุมภาพันธ์ เนื่องจากเป็นช่วงเวลาดังกล่าวจะมีดวงจันทร์เสี้ยวเคลื่อนที่ผ่านดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ในแต่ละวันจึงไม่ควรพลาด และสำหรับผู้ที่ชื่นชอบการถ่ายภาพดาวก็เตรียมถ่ายภาพกันได้แล้ว (ผู้สังเกตสามารถดูรูปที่ 4 - 6ประกอบเพื่อดูตำแหน่งของดาวเคราะห์และดวงจันทร์ในแต่ละวัน)

 

รูปที่ 4 ตำแหน่งของดาวเคราะห์และดวงจันทร์ระหว่างวันที่ 4 – 5 กุมภาพันธ์ 2559

 

รูปที่ 5 ตำแหน่งของดาวเคราะห์และดวงจันทร์ระหว่างวันที่ 6 – 7 กุมภาพันธ์ 2559

 

รูปที่ 6 วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2559

 

        ลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ที่เราสามารถมองเห็นได้จากกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก

 

รูปที่ 7 แสดงลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ 2559

 

การสังเกตดาวพุธในเดือนกุมภาพันธ์

        ในเดือนกุมภาพันธ์นี้เราสังเกตการณ์สามารถสังเกตการณ์ดาวพุธได้จากทางทิศตะวันตกในช่วงเช้ามืดได้ตลอดทั้งเดือน โดยดาวพุธจะมีตำแหน่งปรากฏบนท้องฟ้าในระหว่างกลุ่มดาวคนยิงธนู มีขนาดปรากฏของดาวพุธบนท้องฟ้าประมาณ 7.6 ฟิลิฟดา และมีค่าความสว่างปรากฏของดาวพุธในเดือนธันวาคมจะมีค่าระหว่าง 0.06 ถึง 0.31 ผู้สังเกตสามารถเริ่มทำการสังเกตได้ในช่วงเวลาประมาณ 05:10 น. ไปจนถึงสว่าง โดยในวันที่ 7 กุมภาพันธ์ ดาวพุธจะทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 25.6 องศาตะวันตก เนื่องจากดาวพุธกำลังเคลื่อนที่ออกห่างจากดวงอาทิตย์ ดังนั้นช่วงเวลาดังกล่าวจึงเป็นช่วงที่เหมาะสมกับการชมดาวพุธมากที่สุด

 

รูปที่ 8 แสดงตำแหน่งของดาวพุธและดาวศุกร์ในช่วงช่วงเดือนกุมภาพันธ์

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวพุธในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวศุกร์ในเดือนกุมภาพันธ์

        การสังเกตดาวศุกร์ในเดือนกุมภาพันธ์นี้เราสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ในช่วงมืดตลอดทั้งเดือน โดยสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ได้จากขอบฟ้าทางทิศตะวันออกตั้งแต่เวลา 04:50 น. เป็นต้นไป โดยผู้สังเกตจะมองเห็นดาวศุกร์ปรากฏอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวคนยิงธนูใกล้ ๆ โดยในช่วงเดือนนี้ดาวศุกร์จะมีขนาดปรากฏเฉลี่ยบนท้องฟ้าประมาณ 11.7 ฟิลิฟดา และมีค่าสว่างปรากฏระหว่าง -3.37 ถึง -3.40 จึงสว่างมากกว่าดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ ที่ปรากฏบนท้องฟ้า สำหรับการสังเกตดาวศุกร์ให้ผู้สังเกตหันหน้าไปทางทิศตะวันออกในช่วงเวลาประมาณ 03:30 น. ไปจนถึงท้องฟ้าสว่าง ดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์ที่ผู้สังเกตสามารถมองเห็นได้ง่าย

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวศุกร์ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวอังคารในเดือนกุมภาพันธ์

        ในเดือนกุมภาพันธ์นี้เราจะมองเห็นดาวอังคารได้จากทางขอบฟ้าทิศตะวันออกได้ตั้งแต่เวลาหลังเวลาประมาณตี 1 เป็นต้นไปจนถึงช่วงเช้ามืด และเป็น 1 ใน 5 ดวง ที่สามารถมองเห็นได้ในช่วงเช้ามืด ตำแหน่งปรากฏของดาวอังคารอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวคันชั่ง มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 6.8 ฟิลิฟดา สำหรับค่าความสว่างปรากฏของดาวพุธช่วงเดือนมกราคมนี้อยู่ที่ระหว่าง 0.74 ถึง 1.01 ผู้สังเกตสามารถจะมองเห็นดาวอังคารเป็นสีส้มเล็ก ๆ 

 

รูปที่ 9 แสดงตำแหน่งของดาวพุธและดาวอังคารในช่วงช่วงเดือนกุมภาพันธ์

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวอังคารในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

 

การสังเกตดาวพฤหัสบดีในเดือนกุมภาพันธ์

        การสังเกตดาวพฤหัสบดีในเดือนกุมภาพันธ์นี้เราสังเกตจะสามารถสังเกตดาวพฤหัสบดีปรากฏในช่วงตั้งแต่เวลาประมาณ 21: 00 น. เป็นต้นไปจนถึงเช้า โดยผู้สังเกตจะมองเห็นดาวพฤหัสบดีปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวสิงโต ซึ่งดาวพฤหัสบดีจะมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 42.5 – 43.7 ฟิลิฟดา มีค่าสว่างปรากฏอยู่ที่ประมาณ – 1.93 ถึง – 1.99 การสังเกตดาวพฤหัสบดีสามารถทำได้ทั้ง ตาเปล่า หรืออาจใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องสองตา กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตจะสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีเป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ตัวดาวพฤหัสบดี ในบางครั้งผู้สังเกตอาจสามารถมองเห็นจุดดำ ๆ เล็ก ๆ บนตัวดาวพฤหัสบดีชึ่งเกิดจากเงาของดวงจันทร์ที่ทอดลงไปยังพื้นผิวของดาวพฤหัสบดีเอง ซึ่งคล้ายกับปรากฏการณ์สุริยุปราคาที่เกิดบนโลก ผู้สังเกตสามารถดูตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในแต่ละวันได้จากรูปที่ 10

 

รูปที่ 10 แสดงตำแหน่งของดาวพุธและดาวอังคารในช่วงช่วงเดือนกุมภาพันธ์

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวพฤหัสบดีในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

 

รูปที่ 11 ตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในช่วงเดือนกุมภาพันธ์

 

อุปราคาบนดาวพฤหัสบดี

       ในวันที่ 1 – 29 กุมภาพันธ์ ผู้สังเกตสามารถมองเห็นการผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดี ในวันที่ 1 กุมภาพันธ์ เกิดอุปราคาที่เกิดจากดวงจันทร์ไอโอในช่วงเวลาประมาณ 22:35 น. ในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ จะเกิดอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีที่เกิดจากดวงจันทร์แกนีมีดในเวลาประมาณ 03:00 น. สามารถสังเกตได้จนถึงท้องฟ้าสว่าง และในวันที่ 7 กุมภาพันธ์ จะเกิดอุปราคาที่เกิดจากดวงจันทร์ไอโออีกครั้งในช่วงเวลาประมาณ 04:00 น.

 

รูปที่ 12 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 1 – 7 กุมภาพันธ์

 

        ในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ เกิดอุปราคาที่เกิดจากดวงจันทร์ยูโรปาแต่ผู้สังเกตไม่สามารถมองช่วงเริ่มได้โดยผู้สังเกตจะสามารถสังเห็นได้เมื่อดาวพฤหัสบดีเคลื่อนพ้นขอบฟ้าแล้ว ในวันที่ 9 กุมภาพันธ์ จะเกิดอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีที่เกิดจากเกิดจากดวงจันทร์ไอโอในเวลาประมาณ 00:00 น. และในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ ผู้สังเกตจะสามารถสังเกตอุปราคาที่เกิดจากดวงจันทร์ไอโออีกครั้งในช่วงเวลาประมาณ 02:00 น.

 

รูปที่ 13 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 8 – 10 กุมภาพันธ์

 

        ในวันที่ 13 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์คาลิสโตจะการผ่านหน้าดาวพฤหัสบดีในช่วงเวลาประมาณ 21:30 น. ในวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์แกนีมีดจะเคลื่อนที่ออกจากด้านหลังดาวพฤหัสบดี และในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์คาลิสโตจะเคลื่อนที่ออกจากด้านหลังดาวพฤหัสบดี

 

รูปที่ 14 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 13 – 16 กุมภาพันธ์

 

        ในวันที่ 16 และ 17 กุมภาพันธ์ เกิดอุปราคาที่เกิดจากดวงจันทร์ไอโอในช่วงเวลาประมาณ 01:00 น. และในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์คาลิสโตจะเคลื่อนที่ออกจากด้านหลังดาวพฤหัสบดีในเวลาประมาณ 05:50 น.

 

รูปที่ 15 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 16 – 21 กุมภาพันธ์

 

        ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ จะเกิดอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีที่เกิดจากดวงจันทร์ยูปาโรในเวลาประมาณ 02:00 น. และในช่วงเวลา 04:00 น. จะมีอีกเหตุการณ์หนึ่งคือดวงจันทร์ไอโอผ่านหน้าดาวพฤหัสบดี และในวันที่วันที่ 23 กุมภาพันธ์ จะเกิดอุปราคาที่เกิดจากดวงจันทร์ไอโอในช่วงเวลาประมาณ 22:40 น.

 

รูปที่ 16 การผ่านหน้าและอุปราคาบนดาวพฤหัสบดีในช่วงวันที่ 23 – 24 กุมภาพันธ์

 

การสังเกตดาวเสาร์ในเดือนกุมภาพันธ์

        การสังเกตดาวเสาร์ในเดือนกุมภาพันธ์นี้เราสังเกตดาวเสาร์ได้ตลอดช่วงเดือนนี้ตั้งแต่เวลา 02:50 น. เป็นต้นไปจนถึงเช้า ผู้สังเกตจะเห็นดาวเสาร์ปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวแมงป่อง โดยดาวเสาร์มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 16.2 ฟิลิฟดา (ไม่รวมวงแหวน) และมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าเมื่อรวมวงแหวนประมาณ 37.6 ฟิลิฟดา และมีค่าความสว่างปรากฏอยู่ที่ประมาณ 0.71 ถึง 0.73 สำหรับการสังเกตดาวเสาร์สามารถทำได้ทั้ง การสังเกตด้วยตาเปล่าและใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวเสาร์เป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ดาวเสาร์

 

รูปที่ 17 แสดงตำแหน่งของดาวพุธและดาวอังคารในช่วงช่วงเดือนกุมภาพันธ์

 

ดูตารางเวลาขึ้น – ตก ของดาวเสาร์ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559

 

กรกมล ศรีบุญเรือง

นักวิชาการ

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)

Additional information