ท้องฟ้าในเดือนธันวาคม

Share

ท้องฟ้าในเดือนธันวาคม 2559

สวัสดีฤดูหนาวได้เวลาตามหาดาวกันแล้วครับ ปกติแล้วเขาจะ “ลาพักร้อน” กันแต่ผมขอ “ลาพักหนาว” (อันนี้ตั้งเอาเองนะครับ) เพื่อไปตามหาดาวเพราะในช่วงเดือนธันวาคมนี้เป็นช่วงที่ท้องฟ้าเปิดและอากาศหนาวเย็นและยังเป็นเทศกาลวันหยุดยาวติดต่อกันหลายวัน หลายๆ ท่านก็ได้มีการวางแผนที่จะออกไปท่องเที่ยวรับลมหนาวกันบ้างแล้วส่วนท่านที่ไม่รู้จะไปไหนหรือทำอะไรดีก็ลองเข้ามาดูกิจกรรมที่เว็บไซต์ของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติกันได้ที่ www.narit.or.th ซึ่งมีกิจกรรมที่น่าสนใจและสามารถเข้าร่วมได้ทั้งที่ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติเชียงใหม่ (สถานะที่ตามประกาศ) หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา ฉะเชิงเทรา และหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา นครราชสีมา ก็ขอเชิญชวนทุกท่านที่สนใจมาเข้าร่วมกิจกรรมกันเยอะนะงานนี้ฟรีครับ

รูปที่ 1 เสี้ยวดวงจันทร์ขึ้น 1 ค่ำ เมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2559 (ถ่ายโดย กรกมล ศรีบุญเรือง)

 

        สำหรับเดือนนี้ก็เป็นเดือนสุดท้ายของปีแล้วจะมีเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์ใดบางที่น่าสนใจสามารถติดตามกันได้ในบทความนี้ และปีหน้าจะมาปรากฏการณ์อะไรบ้างที่หน้าชวนติดตามก็ขอให้ติดตามกันต่อไปนะครับ

 

กลุ่มดาวในช่วงเดือนธันวาคม

        ในช่วงเดือนธันวาคมนี้มีกลุ่มดาวใดบ้างที่น่าสนใจในช่วงหัวค่ำ เมื่อผู้สังเกตหันหน้าไปทางทิศตะวันออก กลุ่มดาวที่ปรากฏอยู่นั้นสามารถมองเห็นได้ชัดเจนและเป็นกลุ่มดาวประจำฤดูหนาวที่ปรากฏอยู่ใกล้ ๆ บริเวณขอบฟ้า คือ กลุ่มดาวนายพราน กลุ่มดาววัว และกลุ่มดาวกระต่ายป่า และหากเงยมองไปที่บริเวณกลางฟ้าจะเห็นกลุ่มดาวแกะ กลุ่มปลาคู่ ซึ่งกลุ่มดาวทั้งสองกลุ่มอาจจะสังเกตเห็นได้ยาก (สำหรับผู้ที่ฝึกดูดาวใหม่) เนื่องดาวฤกษ์ที่อยู่ภายในกลุ่มดาวนี้เป็นดาวที่มีความสว่างปรากฏน้อยและไม่ค่อยมีความโดดเด่นมาก แต่ในบริเวณใกล้ก็นั้นจะมองเห็นดาวสว่าง 4 ดวง ที่เรียงตัวกันคล้ายกับรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสขณะใหญ่หรือที่เรียกว่า “สี่เหลี่ยมใหญ่” ซึ่งรูปสี่เหลี่ยมนี้ประกอบด้วย 2 กลุ่มดาวคือ กลุ่มดาวม้าปีกกับกลุ่มดาวแอนโดรเมดาทั้งสองกลุ่มดาวนี้เป็นกลุ่มดาวที่มีความโดดเด่นเป็นอย่างมากบนท้องฟ้า และเมื่อมองไปทางทิศตะวันตกใกล้บริเวณขอบฟ้าจะมองเห็นดาวฤกษ์สว่างอีก 3 ดวง ที่เรียงตัวกันคล้ายกับรูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว หรือที่เรารู้จักกันในชื่อ “สามเหลี่ยมฤดูร้อน” โดยสามเหลี่ยมนี้จะประกอบไปด้วยกลุ่มดาวบนท้องฟ้าทั้งหมดสามกลุ่ม คือ กลุ่มดาวหงส์ กลุ่มดาวพิณ และกลุ่มดาวนกอินทรี นอกจากนั้นในบริเวณกลุ่มดาวแต่ละกลุ่มยังมีวัตถุท้องฟ้าที่น่าสนใจอยู่อีกเป็นจำนวนมาก และถ้าหากอยู่ในที่มืดไม่มีแสงสว่างจะสามารถมองทางช้างเผือกได้สีขาวขุ่นจางๆ ทอดตัวยาวไปบนท้องฟ้า ในบริเวณดังกล่าวเต็มไปด้วยดาวฤกษ์จำนวนมหาศาล เมื่อมองออกไปจากแถบทางช้างเผือกไปทางทิศใต้จะมองเห็นกลุ่มดาวจักราศีอีกสองกลุ่มดาวคือ กลุ่มดาวมกรและกลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ พร้อมกัยกลุ่มดาวปลาทางใต้ กลุ่มดาวนกกระเรียน และกลุ่มดาวนกฟินิกส์ เมื่อหันหน้ากลับไปทางทิศเหนือ จะมองเห็นกลุ่มดาวหมีเล็ก กลุ่มดาวเซเฟอัส กลุ่มดาวค้างคาว และกลุ่มดาวเพอร์ซิอัส เป็นต้น

 

รูปที่ 2 ท้องฟ้าในเดือนธันวาคม เวลา 20:00 น.

 

รูปที่ 3 ปฏิทินดาราศาสตร์ประจำเดือนธันวาคม

 

ธันวาคม 2559

วันที่/เดือน

เวลา (น.)

ปรากฏการณ์

1ธันวาคม

10:50

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพุธ 6.6 องศา

2ธันวาคม

 

 

3ธันวาคม

19:34

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์ 5.4 องศา

4ธันวาคม

 

 

5ธันวาคม

17:39

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคาร 2.4 องศา

6ธันวาคม

 

 

7ธันวาคม

16:02

- จันทร์กึ่งแรก

 

ตลอดทั้งคืน

- ฝนดาวตกพัพพิดส์-เวลิดส์ อัตราการตก 10 ดวงต่อชั่วโมง

8ธันวาคม

 

 

9ธันวาคม

 

 

10ธันวาคม

18:00

- ดาวเสาร์อยู่ตำแหน่งร่วมทิศกับดวงอาทิตย์ (Conjunction)

11ธันวาคม

11:00

- ดาวพุธทำมุมห่าง 20.8 องศาตะวันออก (Greatest Eastern Elongation)

12ธันวาคม

 

 

13ธันวาคม

06:27

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 358,485 กิโลเมตร)

 

11:14

- ดวงจันทร์บังดาวอัลดีบาแรน (ไม่สามารถสังเกตการณ์ได้)

14ธันวาคม

07:05

- จันทร์เพ็ญ

 

ตลอดทั้งคืน

- ฝนดาวตกเจมินิดส์ อัตราการตก 120 ดวงต่อชั่วโมง

15ธันวาคม

 

 

16ธันวาคม

 

 

17ธันวาคม

10:17

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้กระจุกดาวรวงผึ้ง 4.5 องศา

18ธันวาคม

 

 

19ธันวาคม

01:13

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเรกูลัส 1.25 องศา

20ธันวาคม

 

 

21ธันวาคม

08:55

- จันทร์กึ่งหลัง

 

17:45

- วันเหมายัน (Winter Solstice)

22ธันวาคม

ตลอดทั้งคืน

- ฝนดาวตกเออร์ซิดส์ อัตราการตก 10 ดวงต่อชั่วโมง

 

23:37

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 2.3 องศา

23ธันวาคม

 

 

24ธันวาคม

 

 

25ธันวาคม

13:02

- ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกสุดในรอบเดือน (ระยะทาง 405,858 กิโลเมตร)

 

21:38

- ดาวพุธอยู่ที่จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด (ประมาณ 0.31 AU)

26ธันวาคม

 

 

27ธันวาคม

 

 

28ธันวาคม

 

 

29ธันวาคม

02:00

- ดาวพุธอยู่ที่ตำแหน่งร่วมทิศแนววงใน (Inferior Conjunction)

 

06:53

- จันทร์ดับ

30ธันวาคม

 

 

31ธันวาคม

 

 

 

ดาวเคราะห์ในเดือนธันวาคม 2559

        การสังเกตดาวเคราะห์ในช่วงเดือนธันวาคมนี้ ส่วนใหญ่จะอยู่ทางทิศตะวันตกและสามารถสังเกตเห็นได้ในช่วงหัวค่ำ ผู้สังเกตจะมองเห็นดาวเคราะห์ 2 ดวง สว่างเด่นอยู่บริเวณใกล้ขอบฟ้าดวงล่างคือ ดาวศุกร์ และดวงบน คือ ดาวอังคาร ส่วนดาวเคราะห์อีก 2 ดวง ที่ปรากฎในทางทิศตะวันตก คือ ดาวพุธ และดาวเสาร์แต่ดาวเคราะห์ทั้งสองดวงนี้อยู่ใกล้กับดวงอาทิตย์มากจึงทำให้ในช่วงเวลาดังกล่าวทำการสังเกตดาวเคราะห์ทั้งสองดวงได้ลำบากมากๆ และดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่งที่ผู้สังเกตสามารถเห็นได้ในช่วงเช้ามืด คือ ดาวพฤหัสบดี สำหรับผู้สังเกตที่ต้องการชมดาวพฤหัสบดีคงต้องตื่นกันเช้า ๆ จึงจะได้เห็นดาวพฤหัสบดีในช่วงก่อนที่ดวงอาทิตย์จะขึ้นประมาณ 2 – 3 ชั่วโมง

        ลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ทั้ง 5 ดวง ในช่วงเดือนธันวาคม

รูปที่ 4 แสดงลักษณะปรากฏและขนาดปรากฏของดาวเคราะห์ในช่วงเดือนธันวาคม

 

การสังเกตดาวพุธ

        ในช่วงต้นเดือนธันวาคมนี้ดาวพุธจะปรากฏทางทิศตะวันตกในช่วงหัวค่ำแต่ไม่สามารถมองเห็นได้เนื่องแสงจ้าของดวงอาทิตย์ในช่วงเวลาดังกล่าวจะสว่างกลบสว่างของดาวพธุทั้งหมด แต่ก็ยังมีช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการสังเกตการณ์ดาวพุธคือช่วงหลังวันที่ 8 ธันวาคม เป็นต้นไป โดยดาวพุธจะทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากขึ้นเรื่อย ๆ และในวันที่ 11 ธันวาคม ดาวพุธจะทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากที่สุด 20.8 องศาตะวันออก และเป็นช่วงที่ดีที่สุดสำหรับการชมดาวพุธ โดยในช่วงนั้นดาวพุธจะมีขนาดปรากฏของดาวพุธบนท้องฟ้าประมาณ 6.6 พิลิปดา และมีค่าความสว่างปรากฏของดาวพุธจะมีค่าประมาณ – 0.25 ผู้สังเกตจะสามารถเริ่มมองเห็นดาวพุธได้ในช่วงเวลาประมาณ 18:00 น. จนกว่าดาวพุธจะตกลับขอบฟ้าไป

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวพุธในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2559

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

การสังเกตดาวศุกร์

        การสังเกตดาวศุกร์ในเดือนธันวาคมนี้เราสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ในช่วงหัวค่ำตลอดทั้งเดือน โดยสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์ได้จากขอบฟ้าทางทิศตะวันตกตั้งแต่เวลา 18:00 น. เป็นต้นไปจนถึงดาวศุกร์ตกลับขอบฟ้าไป โดยในช่วงต้นเดือนผู้สังเกตจะมองเห็นดาวศุกร์ปรากฎอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวคนยิงธนู และในช่วงกลางเดือนดาวศุกร์จะเคลื่อนที่เข้ามาอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวมกร โดยในช่วงเดือนนี้ดาวศุกร์จะมีขนาดปรากฏเฉลี่ยบนท้องฟ้าประมาณ 18.0 – 18.8 พิลิปดา และมีค่าสว่างปรากฏระหว่าง -3.68 ถึง -3.80 ซึ่งสว่างมากกว่าดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ ที่ปรากฏบนท้องฟ้า 

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวศุกร์ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2559

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

การสังเกตดาวอังคาร

        ในเดือนธันวาคมนี้เราจะมองเห็นดาวอังคารได้จากทางขอบฟ้าทิศตะวันตกในช่วงหัวค่ำ และเป็น 1 ใน 3 ของดาวเคราะห์ที่สามารถมองเห็นได้ในช่วงหัวค่ำ ตำแหน่งปรากฏของดาวอังคารในช่วงต้นเดือนจะอยู่ในบริเวณกลุ่มดาวมกร มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 6.5 พิลิปดา และในช่วงกลางเดือนดาวอังคารจะเคลื่อนทีเข้าสู่กลุ่มดาวหญิงสาวและมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าเล็กลง สำหรับค่าความสว่างปรากฏของดาวพุธช่วงเดือนธันวาคมนี้อยู่ที่ระหว่าง 0.80 ถึง 0.93 ในการสังเกตอาจต้องใช้เวลาในการมองหาดาวอังคารน้อยเล็กเนื่องจากดาวอังคารมีค่าความสว่างปรากฏที่ใกล้เคียงกับดาวฤกษ์หลายดวงที่อยู่ใกล้บริเวณนั้น

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวอังคารในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2559

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

การสังเกตดาวพฤหัสบดี

        การสังเกตดาวพฤหัสบดีในเดือนธันวาคมนี้เราสังเกตจะสามารถสังเกตดาวพฤหัสบดีปรากฏในช่วงเช้ามืดตั้งแต่เวลา 02: 45 น. เป็นต้นไป โดยผู้สังเกตจะมองเห็นดาวพฤหัสบดีปรากฏอยู่ระหว่างกลุ่มดาหญิงสาว ในช่วงเดือนนี้ดาวพฤหัสบดีจะมีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าประมาณ 33 - 34 พิลิปดา มีค่าสว่างปรากฏอยู่ที่ประมาณ – 1.35 ถึง – 1.45 สำหรับการสังเกตดาวพฤหัสบดีสามารถทำได้ทั้ง ตาเปล่าและใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น กล้องสองตา กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก โดยผู้สังเกตจะสามารถมองเห็นดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีเป็นจุดสว่างเล็ก ๆ อยู่รอบ ๆ ตัวดาวพฤหัสบดี ในบางครั้งผู้สังเกตอาจสามารถมองเห็นจุดดำ ๆ เล็ก ๆ บนตัวดาวพฤหัสบดีซึ่งเกิดจากเงาของดวงจันทร์ที่ทอดลงไปยังพื้นผิวของดาวพฤหัสบดีเอง ซึ่งคล้ายกับปรากฏการณ์สุริยุปราคาที่เกิดบนโลก ผู้สังเกตสามารถดูตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในแต่ละวันได้จากรูปที่ 5 

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวพฤหัสบดีในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2559

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 15°00' เหนือ ลองจิจูด 100°00' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

รูปที่ 5 ตำแหน่งปรากฏดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีในช่วงเดือนธันวาคม

 

การสังเกตดาวเสาร์

        การสังเกตดาวเสาร์ในช่วงเดือนธันวาคมเกือบตลอดทั้งเดือนนี้เป็นที่น่าเสียที่ไม่สามารถทำการสังเกตได้ เนื่องจากเป็นช่วงเวลาที่ดาวเสาร์เคลื่อนที่เข้าใกล้ตำแหน่งร่วมทิศกับดวงอาทิตย์ (Conjunction) และจะเคลื่อนที่ผ่านตำแหน่งร่วมทิศกับดวงอาทิตย์ในวันที่ 10 ธันวาคม นั้น ทำให้ดาวเสาร์มีเวลาขึ้นและตกใกล้เคียงกับเวลาขึ้นตกของดวงอาทิตย์จึงทำให้การสังเกตทำได้ลำบากมาก

 

เวลาขึ้น – ตก ของดาวเสาร์ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2559

เวลา ณ ตำแหน่งพิกัดทางภูมิศาสตร์ : ละติจูด 13°45.0' เหนือ ลองจิจูด 100°31.0' ตะวันออก

(กรุงเทพมหานคร)

 

กรกมล ศรีบุญเรือง

นักวิชาการ

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)

 

Additional information