ภารกิจพิชิตสุริยุปราคา ใต้ฟ้าขั้วโลกเหนือ ตอนที่ 1 (“ออโรรา...แสงแรกของทริป")

Share

ภารกิจพิชิตสุริยุปราคา ใต้ฟ้าขั้วโลกเหนือ ตอนที่ 1 (“ออโรรา...แสงแรกของทริป") 

สำหรับคอลัมน์นี้ผมจะขอเล่าประสบการณ์การเดินทางไปถ่ายภาพปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง ณ บริเวณขั้วโลกเหนือ ณ หมู่เกาะสฟาลบาร์ เมืองลองเยียร์เบียน ประเทศนอร์เวย์ ซึ่งภาระกิจนี้เราเดินทางไปเพื่อติดตามปรากฏการณ์ปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง เพื่อบันทึกภาพนิ่ง ภาพเคลื่อนไหว รวมถึงการเก็บข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ เพื่อเป็นฐานข้อมูลในอนาคต 

 

 

        ปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงครั้งนี้จะเริ่มต้น ตั้งแต่เวลา 10:11 - 12:12 น. ตามเวลามาตรฐานท้องถิ่น ณ ประเทศนอร์เวย์  โดยเวลาที่ดวงจันทร์บดบังดวงอาทิตย์เต็มดวงคือ 11:10 – 11:13 น. รวมช่วงเวลาการเกิดคลาสเต็มดวงนาน 2 นาที 47 วินาที  โดยทำการศึกษาและเก็บข้อมูลปรากฏการณ์สุริยุปราคาที่เกิดขึ้น ทั้งทางตรง และทางอ้อม ที่เกิดขึ้นตลอดทุกช่วงปรากฏการณ์ รวมทั้งการศึกษาปรากฏการณ์ที่เกิดควบคู่ระหว่างการเกิดปรากฏการณ์ฯ ได้แก่ ปรากฏการณ์ลูกปัดเบลีย์ (Baily"s Beads) ปรากฏการณ์แถบเงา (Shadow Bands) ปรากฏการณ์แหวนเพชร (The Diamond Ring Effect) และปรากฏการณ์เงาเสี้ยว ซึ่งการทำงานของเราในครั้งนี้ จะมีการถ่ายภาพนิ่งและภาพวิดีโอในรูปแบบต่างๆ คือ 

        1. ถ่ายภาพปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงแบบมุมแคบ

        2. ถ่ายวีดีโอปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง                                 

        3. ถ่ายภาพปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงแบบมุมกว้าง ตลอดทั้งปรากฏการณ์

     4. ถ่ายภาพปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงแบบมุมกว้าง 360 องศา เพื่อใช้ในการจัดทำภาพยนตร์ทางดาราศาสตร์สำหรับท้องฟ้าจำลองระบบดิจิตอล

      การศึกษาและเก็บข้อมูลปรากฏการณ์สุริยุปราคาที่เกิดขึ้นครั้งนี้ จะได้นำไปใช้จัดทำเป็นสื่อเผยแพร่ความรู้ทางดาราศาสตร์เกี่ยวกับปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง และใช้เป็นฐานข้อมูลในการศึกษาปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงครั้งต่อไป

        ในการปฏิบัติงานนั้น ทางทีมสังเกตการณ์ได้เดินทางล่วงหน้า 2 วัน เพื่อทำการศึกษาสำรวจสถานที่จุดสังเกตการณ์ที่เหมาะสมที่สุด ที่จะสามารถบันทึกภาพเหตุการณ์ได้ตลอดทั้งปรากฏการณ์ รวมทั้งได้ทำลองทดสอบอุปกรณ์ก่อนล่วงหน้า เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมก่อนเกิดปรากฏการณ์จริง 

 

        สำหรับการวางแผนการเดินทางเพื่อภารกิจพิชิตสุริยุปราคา ใต้ฟ้าขั้วโลกเหนือ ครั้งนี้เราได้มีการวางแผนการปฏิบัติงานล่วงหน้าโดยการศึกษาสำรวจสถานที่สังเกตการณ์ปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง ตามบริเวณที่แนวคราสพาดผ่าน

 

ภาพแสดงแนวคราสการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงของวันที่ 20 มีนาคม 2558

 

    แผนภาพแสดงตำแหน่งและเวลาการเกิดปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวง บริเวณทางตอนเหนือของมหาสมุทรแอตแลนติกและมหาสมุทรอาร์กติก, กรีนแลนด์, ไอซ์แลนด์, ไอร์แลนด์, สหราชอาณาจักร, หมู่เกาะแฟโร, ทางตอนเหนือของนอร์เวย์ และเมอร์แมนสกายา บอลาสท์ โดยเงามืดจะเริ่มเคลื่อนผ่านทางชายฝั่งทางใต้ของกรีนแลนด์

 

         ปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงครั้งนี้ จะเริ่มเริ่มเกิดขึ้นในเวลา 08:30 น. ตามเวลามาตรฐานกรีนิช ในยุโรปตะวันตกเฉียงเหนือ และเคลื่อนต่อไปยังยุโรปตะวันออกเฉียงเหนือ แต่ยังคงอยู่ในยุโรปเหนือ ส่วนใหญ่จะสังเกตเห็นได้จากทางตอนเหนือของมหาสมุทรแอตแลนติกและมหาสมุทรอาร์กติก, กรีนแลนด์, ไอซ์แลนด์, ไอร์แลนด์, สหราชอาณาจักร, หมู่เกาะแฟโร, ทางตอนเหนือของนอร์เวย์ และเมอร์แมนสกายา บอลาสท์ โดยเงามืดจะเริ่มเคลื่อนผ่านทางชายฝั่งทางใต้ของกรีนแลนด์ จากนั้นจะเคลื่อนไปทางทางตะวันออกเฉียงเหนือผ่านระหว่างไอซ์แลนด์และสหราชอาณาจักร ก่อนที่จะเคลื่อนผ่านหมู่เกาะแฟโรและหมู่เกาะทางตอนเหนือสุดของนอร์เวย์ เงาของคราสปรากฏอยู่ในองศาที่แตกต่างกันไปทั่วทวีปยุโรป ซึ่งจุดทางตอนเหนือสุดของหมู่เกาะแฟโรในทะเลนอร์วิเจียน เห็นเป็นสุริยุปราคาเต็มดวงที่สมบูรณ์

 

ภาพแสดงแนวคราสการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวง  วันที่ 20 มีนาคม 2558 บริเวณ หมู่เกาะสฟาลบาร์

เมืองลองเยียร์เบียน ประเทศนอร์เวย์

 

        จากการศึกษาและวางแผนเลือกสถานที่สังเกตการณ์ปรากฏการณ์ พบว่าเงาดวงจันทร์จะผ่านใกล้ขั้วโลกเหนือมากที่สุด ซึ่งพบว่าบริเวณ หมู่เกาะสฟาลบาร์ เมืองลองเยียร์เบียน ประเทศนอร์เวย์ สามารถใช้เป็นสถานที่สังเกตการณ์ที่เหมาะสม และการเดินทางสะดวกปลอดภัย ทั้งยังอยู่ใกล้กับแนวคราสการเกิดปรากฏการณ์ จึงเลือกสถานที่ดังกล่าวเป็นจุดสังเกตการณ์ปรากฏการณ์

 

เริ่มต้นการเดินทาง

        เราเริ่มเดินทางด้วยสายการบินไทย โดยไปเปลี่ยนเครื่องที่เมืองออสโล ประเทศนอร์เวย์ เพื่อเดินทางต่อไปยังหมู่เกาะสฟาลบาร์ เมืองลองเยียร์เบียน จุดหมายของเรา

 

 

รอเปลี่ยนเครื่องที่สนามบิน เมืองออสโล ประเทศนอร์เวย์ ณ จุดนี้เราเริ่มสัมผัสได้ถึงอากาศหนาวเย็นกันแล้ว แต่ยังไม่หนาวเท่าดอยอินทนนท์

 

 

ระหว่างการเดินทางสู่ขั้วโลกเหนือ บริเวณหมู่เกาะสฟาลบาร์ เมืองลองเยียร์เบียน พื้นที่เต็มไปด้วยภูเขาน้ำแข็งและพื้นทะเลที่เป็นน้ำแข็งสุดลูกหูลูกตา เราเริ่มสัมผัสได้ถึงความหนาวเย็นกันแล้ว

 

 

ถึงจุดหมายแล้วครับ เราเดินทางด้วยสายการบิน SCANDINAVIAN AIRLINES ทุกคนเตรียมพร้อมมาก พอถึงสนามบินปุ๊ป! ทุกคนต่างก็เอาชุดกันหนาวออกมาจากกระเป๋ากันเลย ใครที่ดันเอาชุดกันหนาวไปโหลดใต้เครื่องไว้หล่ะก็ แข็งตายแหง 

 

 

จุดรอรับสัมภาระมีนักดาราศาสตร์จากประเทศต่างๆ ที่มาร่วมสังเกตการณ์ ณ หมู่เกาะสฟาลบาร์ เมืองลองเยียร์เบียน ประเทศนอร์เวย์ เช่นกัน เนื่องจากเป็นสถานที่ ที่สามารถเดินทางด้วยพาหนะเครื่องบินได้สะดวกและอยู่ใกล้แนวคราสมากที่สุด

 

 

รถรับส่งจากสนามบิน เมืองลองเยียร์เบียน ประเทศนอร์เวย์ ที่เราติดต่อไว้ล่วงหน้าทั้งในส่วนของที่พักและการเดินทาง ซึ่งมีบริการรับ-ส่ง ตลอดการปฏิบัติงาน ณ เมืองลองเยียร์เบียน ประเทศนอร์เวย์ ที่นี่จะไม่ค่อยมีโรงแรม คนส่วนมากที่มาที่นี่จะขอเช่าที่พักโดยแบ่งเช่ากับเจ้าของบ้านกันครับ ซึ่งดีกว่าโรงแรมแถวบ้านเราเลยทีเดียว แต่ราคาก็ไม่ธรรมดานะครับ โค-ตะ-ระ แพง ลำพังมาคนเดียวคงไม่มีปัญญาจ่ายแน่

 

 

บริเวณภายนอกสนามบิน กับอุณหภูมิติดลบกว่า -25 องศาเซลเซียส ซึ่งเต็มไปด้วยหิมะและภูเขาน้ำแข็ง

 

สำรวจจุดถ่ายภาพปรากฏการณ์

 

 

        หลังจากเดินทางถึงที่พักก็เป็นช่วงเย็นแล้ว แต่เรายังไม่หยุด เราเริ่มต้นสังเกตการณ์ปรากฏการณ์ที่อาจเกิดขึ้นบริเวณขั้วโลกเหนือกันตั้งแต่คืนแรก เพราะทุกๆคืน ของที่นี่สำหรับตัวผมถือว่ามันมีค่ามาก เพราะเราคงไม่ได้มีโอกาสมาที่แบบนี้กันบ่อยๆ และสิ่งที่ผมหวังในใจลึกๆว่า จะได้เห็นแสงออโรราสักครั้งในชีวิตก็เผยแสงพุ่งลงมาจากท้องฟ้าให้ได้เห็นเต็มตา ถึงแม้ว่ามันจะไม่แรงมาก แต่เราก็ได้เห็นกับตาจริงๆ เห็นการเปลี่ยนแปลงอย่างช้าๆ ของแสงเหนือ มันน่าตื่นเต้นสุดๆ สิ่งแรกที่ทำหลังจากยืนมองอึ่งอยู่พักนึง คือ รีบถอดถุงมือแล้วนอนกับพื้นคว้ากล้องมาถ่ายภาพแสงออโรรา จนลืมหนาวไปเลย แต่หลังจากที่หมดแสงออโรราเท่านั้นแหล่ะ ผมถึงกับร้อง เจี๊ยก เอ้ยไม่ใช้ เรียกโอ้ยๆ อยู่กลางหิมะ เพราะมือข้างที่กดชัตเตอร์มันเจ็บและปวดมากๆ แตะแทบไม่ได้ต้องรีบกลับเข้าบ้านทันที

 

แสงออโรรา ของคืนแรกในการออกสำรวจ ณ ขั้วโลกเหนือ

(ภาพโดย : ศุภฤกษ์  คฤหานนท์ / Camera : Canon 1DX / Lens : Canon EF15mm f/2.8 Fisheye / Focal length : 15 mm. / Aperture : f/2.8 / ISO : 4000 / Exposure : 8 sec )

 

“แสงออโรรา ณ ขั้วโลกเหนือ ภาพแรกของทริป...”

        สำหรับภาพแรกที่ได้ในการเดินทาง “ภารกิจพิชิตสุริยุปราคา ใต้ฟ้าขั้วโลกเหนือ” คือการถ่ายภาพปรากฏการณ์แสงออโรรา โดยความโชคดีของคืนนั้น คือจากการตรวจเช็คระดับความแรงของการเกิดออโรรา แจ้งว่ามี ระดับความแรงถึง Kp9 แต่เนื่องจากตำแหน่งของเมืองที่ผมถ่ายภาพไม่ได้อยู่ใกล้กับแนวการเกิดออโรรามากนัก เรียกว่าอยู่ขอบๆ จึงเป็นแสงออโรราแบบเบาๆ (ที่ตำแหน่งละติจูดที่ต่ำลงมาจะใกล้แนวการเกิดมากกว่า เช่น แถบประเทศไอส์แลนด์ แต่ก็ถือว่าเราได้เห็นด้วยตาและถ่ายภาพกลับมาได้ ก็ถือว่าคุ้มค่ามากแล้วครับ

 

เกร็ดความรู้ เกี่ยวกับ แสงออโรรา

        แสงออโรรา นั้นเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดจากดวงอาทิตย์เกิดจาก "ลมสุริยะ" ชึ่งประกอบด้วยพลาสมา มาพุ่งชนโลกกับสนามแม่เหล็กของโลก แต่ผลการปะทะกันทำให้เกิดเป็นแสงออโรรานั่นเอง 

        สีสันของแสงออโรรา ส่วนใหญ่ที่พบจะมีสีเขียวหรือสีขาว สีอื่นที่พบได้บ้าง เช่นสีแดง สีน้ำเงิน สีม่วง สีเหลือง นอกจากนี้สีของแสงออโรราขึ้นอยู่กับชนิดของแก๊สที่ถูกอิเล็กตรอนที่ชน 

        โดยสีสันของออโรราจากในภาพนั้น เป็นแสงสีฟ้าม่วงเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งเกิดจากอิเล็กตรอนที่กระทบกับโมเลกุลของไนโตรเจนที่อยู่สูงสุดของชั้นบรรยากาศ ในช่วงเวลาสนธยาใกล้ค่ำจะทำให้เกิดแสงออโรราสีน้ำเงินหรือม่วง ณ ประเทศนอร์เวย์ ในช่วงเดือนมีนาคม ที่ผมถ่ายภาพมานั้นท้องฟ้าที่นั้นมีลักษณะคล้ายแสงสนธยาตลอดทั้งคืน ฟ้าไม่มืดสนิท จึงทำให้ได้แสงออโรรา มีลักษณะเป็นสีน้ำเงินกับม่วงนั่นเอง และทางประเทศนอร์เวย์และชาวไวกิ้ง เชื่อกันว่า แสงออโรราคือวิญญาณของสาวพรหมจารีที่มาร่ายร่ำท่ามกลางรัตติกาล

 

เทคนิคและวิธีการถ่ายภาพแสงออโรรา

        สำหรับเทคนิคและวิธีการนั้น ผมก็ไม่ได้มีประสบการณ์มาก่อนนะครับ แต่ก็ขอเอาประสบการณ์ของตัวเองมาบอกเล่าให้ฟังแล้วกันนะครับ 

        1. ตรวจสอบระดับความแรงของการเกิดออโรราล่วงหน้า โดยสามารถใช้สมาร์ทโฟน โหลด แอพพลิเคชั่น เพื่อใช้ตรวจสอบได้ ซึ่งที่ผมใช้คือ App Aurora Forecast ซึ่งสามารถคาดการณ์ได้วันต่อวัน และการพยากรณ์ระดับความรุนล่วงหน้าได้ ซึ่งถือว่ามีระดับความแม่นยำค่อนข้างมาก

 

 

        App Aurora Forecast สามารถบอกระดับความแรงของการเกิดออโรรา ทั้งขั้วโลกเหนือและขั้วโลกใต้ โดยพื้นที่ ที่แสดงเป็นแถบสีเขียว คือบริเวณที่จะสามารถสังเกตเห็นแสงออโรราได้ ซึ่งมีลักษณะเป็นวง ซึ่งแถบสีที่ไล่ระดับตั้งแต่สีเขียวไปจนถึงสีแดง คือระดับความเป็นไปได้ที่จะมีโอกาสเห็นแสงออโรราได้นั่นเอง โดยบริเวณแถบสีแดงจะมีโอกาสเห็นได้มากกว่า

 

        2. การสังเกตการณ์ หลังจากดูการคาดการณ์แล้ว ต่อมาก็คือ การรอคอยเพราะการเกิดออโรรานั้น จากากรสอบถามคนที่เคยเห็น มักบอกว่ามันต้องรอดูไม่สามารถบอกได้ว่า มันจะมาตอนกี่โมง กี่นาที ต้องคอยนอนรอ มันจะมามันก็มา จะไปมันก็ไป ซึ่งภายใต้สภาวะอากาศที่หนาวจัด มันก็ทรมานมาก แต่ครั้งหนึ่งในชีวิตยังไงก็ต้องทนครับ โดยเราต้องคอยสังเกตการเปลี่ยนแปลงของท้องฟ้าบ่อยๆ ยิ่งฟ้าเคลียร์ ยิ่งต้องจ้องมอง และที่ผมสังเกตเห็นด้วยตาก็คือ แสงออโรรามันไม่มีมีสีสันสดใสเหมือยในภาพ แต่มันจะเป็นแสงที่เป็นคลื่นๆ ริ้วๆ จางๆ คล้ายๆ เมฆ แต่อาจจะมีสีเบาๆเท่านั้น

 

ด้วยตาเปล่าเราจะเห็นแสงออโรราเพียงเบาๆ เท่านั้น ซึ่งมีลีกษณะคล้ายเมฆที่เป็นคลื่นๆ (ภาพโดย : ศุภฤกษ์  คฤหานนท์ / Camera : Canon 1DX / Lens : Canon EF15mm f/2.8 Fisheye / Focal length : 15 mm. / Aperture : f/2.8 / ISO : 4000 / Exposure : 8 sec )

 

        3. ความเร็วชัตเตอร์ สิ่งแรกที่ควรให้ความสำคัญคือ เวลาในการเปิดหน้ากล้อง จากที่ปรึกษาคนที่เคยถ่ายออโรรามาก่อน และจากการทดลองถ่ายภาพในหลายๆ ช่วงเวลาการเปิดหน้ากล้อง ตั้งแต่ 1 วินาที ไปจนถึง 30 วินาที ส่วนตัวคิดว่าเวลาการเปิดหน้ากล้องน่าจะอยู่ในช่วงตั้งแต่ 4 วินาที – 12 วินาที โดยประมาณ เพราะหากถ่ายสั้นเกินไปก็มีเวลาเก็บแสงได้น้อย หรือถ่ายนานมากไป รูปร่างของออโรราก็จะเปลี่ยนรูปมากเกินไป 

 

(ภาพโดย : ศุภฤกษ์  คฤหานนท์ / Camera : Canon 1DX / Lens : Canon EF15mm f/2.8 Fisheye / Focal length : 15 mm. / Aperture : f/2.8 / ISO : 4000 / Exposure : 6 sec )

 

(ภาพโดย : ศุภฤกษ์  คฤหานนท์ / Camera : Canon 1DX / Lens : Canon EF15mm f/2.8 Fisheye / Focal length : 15 mm. / Aperture : f/2.8 / ISO : 4000 / Exposure : 8 sec )

 

        4. ความไวแสง (ISO) สำหรับความไวแสงนั้น จริงๆก็ไม่มีค่าตายตัวนะครับ ทั้งนี้ต้องขึ้นอยู่กับความสว่างของท้องฟ้าพื้นหลังด้วยครับ ส่วนตัวคิดว่า ควรปรับค่าความไวแสง ให้สัมพันธ์กับความเร็วชัตเตอร์มากกว่าครับ ซึ่งปกติช่างภาพที่เคยถ่ายภาพออโรราก็มักต้องใช้ค่าความไวแสง (ISO) ที่ค่อนข้างสูง ประมาณ ISO 2000, 3200 หรือมากกว่านั้น  เพื่อต้องการถ่ายในช่วงเวลาที่สั้นๆ เพื่อคงรูปร่างของออโรราครับ “อันนี้คงต้องบอกว่าไม่มีค่าตายตัวครับ”

 

        เอาหล่ะครับ สำหรับ ภารกิจพิชิตสุริยุปราคา ใต้ฟ้าขั้วโลกเหนือ ตอนที่ 1 “ออโรรา...แสงแรกของทริป ก็ขอเล่าถึงตรงนี้ก่อนแล้วกันนะครับ ติดตามตอนที่ 2 ต่อไปอีก ซึ่งตอนต่อไปนั้นผมจะต้องเจอกับปัญหาและอุปสรรคอะไรบ้าง ติดตามคอลัมน์ต่อไปครับ