กระแสแห่งดาราศาสตร์ตะวันตกสู่สยามในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ตอนที่ 3 - คณะบาทหลวงนักคณิตศาสตร์ฝรั่งเศสกลุ่มที่ 2 กับหอดูดาวแห่งแรกของสยาม

Share

กระแสแห่งดาราศาสตร์ตะวันตกสู่สยามในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

ตอนที่ 3 - คณะบาทหลวงนักคณิตศาสตร์ฝรั่งเศสกลุ่มที่ 2 กับหอดูดาวแห่งแรกของสยาม

ทางฝรั่งเศสได้ตอบรับคำขอจากทางสยามโดยการคัดเลือกบาทหลวงนักคณิตศาสตร์จากทั่วประเทศ และส่งกลุ่มบาทหลวงกลุ่มที่ 2 จำนวน 12 คน มาถึงสยามในเดือนตุลาคม ค.ศ.1687 

พื้นที่ที่สยามเตรียมไว้โดยสร้างหอดูดาวถาวร ที่พักสำหรับบาทหลวง และโบสถ์คาทอลิก เรียกรวมๆว่า “วิทยาลัยแห่งลพบุรี” (College du Louvo ในภาษาฝรั่งเศส) 

- ตัวอาคารหอดูดาวเป็นหอสูง 3 ชั้นมีผังทรง 8 เหลี่ยม เริ่มใช้งานจริงเมื่อปลายปี ค.ศ.1687 โดยบาทหลวงในกลุ่มบาทหลวงนักคณิตศาสตร์ฝรั่งเศสกลุ่มที่ 2 ได้นำกล้องโทรทรรศน์มาติดตั้งที่นี่ และอาจมีต้นแบบจากส่วนหนึ่งของอาคารหอดูดาวกรุงปารีส ที่มีลักษณะเป็นหอสูงมีผังรูป 8 เหลี่ยม

- ปีกอาคาร 2 ชั้นทางซ้าย-ขวา ใช้เป็นที่พักบาทหลวง

- โบสถ์คาทอลิกมีผังเป็นรูปไม้กางเขน ซึ่งออกญาวิไชเยนทร์ได้ชะลอการสร้าง เพื่อรอสถาปนิกชาวฝรั่งเศสมาดูแลการก่อสร้าง

 

[รูปที่ 13] ภาพวาดสีน้ำของทางฝรั่งเศส แสดง “วิทยาลัยแห่งลพบุรี” หรือที่เรียกว่า “วัดสันเปาโล” ในปัจจุบัน ในสภาพเมื่อประมาณปี ค.ศ.1687-1688

 

[รูปที่ 14] ภาพวาดของทางฝรั่งเศสในปี ค.ศ.1741 แสดงสภาพของอาคารหอดูดาวกรุงปารีสเมื่อสร้างแล้วเสร็จในปี ค.ศ.1672 จะเห็นว่าอาคารหอดูดาวปารีสมีอาคารหอทรงแปดเหลี่ยมตรงมุมอาคารด้านหน้าทั้งฝั่งซ้ายและขวา

 

สมเด็จพระนารายณ์ยังทรงให้ความสนใจในดาราศาสตร์อยู่ แม้กระทั่งปีสุดท้ายในรัชสมัยของพระองค์ โดยทรงร่วมสังเกตการณ์สุริยุปราคาบางส่วน วันที่ 30 เมษายน ค.ศ.1688 (สุริยุปราคาเต็มดวงจากอินเดียและจีน) ที่พระที่นั่งไกรสรสีหราช ร่วมกับกลุ่มบาทหลวงนักคณิตศาสตร์ฝรั่งเศส ซึ่งในช่วงนั้น พระองค์เริ่มทรงพระประชวรแล้ว

 

[รูปที่ 15] แผนที่แสดงพื้นที่ที่เห็นสุริยุปราคาเต็มดวงเมื่อวันที่ 30 เมษายน ค.ศ.1688 โดยปรากฏเป็นแถบพื้นที่ระหว่างเส้นสีน้ำเงิน ซึ่งเป็นพื้นที่ที่เงามืดของดวงจันทร์พาดผ่านไปบนพื้นผิวโลก แต่สยามอยู่นอกบริเวณที่เงามืดผ่าน จึงเห็นเป็นสุริยุปราคาบางส่วน [Credit แผนที่: Fred Espenak, NASA]

 

[รูปที่ 16] ภาพวาดสีน้ำของทางฝรั่งเศส แสดงภาพสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงร่วมสังเกตการณ์สุริยุปราคาบางส่วน เดือนเมษายน ค.ศ.1688 ร่วมกับคณะบาทหลวงนักคณิตศาสตร์ฝรั่งเศส ณ พระที่นั่งไกรสรสีหราช เมืองลพบุรี

 

ในช่วงกลางปี ค.ศ.1688 เมื่อสมเด็จพระเพทราชาทรงก่อการปฏิวัติยึดอำนาจจากสมเด็จพระนารายณ์ ยับยั้งอิทธิพลฝรั่งเศสและขับไล่กองทหารของฝรั่งเศสออกจากสยาม จากความหวาดระแวงว่าฝรั่งเศสจะยึดสยามเป็นเมืองขึ้น กลุ่มบาทหลวงนักคณิตศาสตร์ฝรั่งเศสก็เดินทางออกจากสยาม และน่าจะนำกล้องโทรทรรศน์ที่เคยติดตั้งที่หอดูดาวเมืองลพบุรีออกไปด้วย 

 

“วิทยาลัยแห่งลพบุรี” จึงถูกทิ้งร้างปล่อยให้ทรุดโทรมลงตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา ส่งผลให้การศึกษาดาราศาสตร์ตะวันตกในสยามได้หยุดลง จนกระทั่งดาราศาสตร์ตะวันตกได้กลับเข้ามาในสยามและได้รับการสนับสนุนจากราชสำนักสยามอีกครั้ง ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) 

 

ปัจจุบัน โบราณสถานที่เคยเป็น “วิทยาลัยแห่งลพบุรี” ถูกเรียกว่า “วัดสันเปาโล” ซึ่งน่าจะมีชื่อมาจากชื่อโบสถ์คาทอลิกในหมู่บ้านโปรตุเกสที่อยุธยา ตรงกับคำภาษาอังกฤษ Saint Paul “เซนต์ปอล” มีสภาพเหลือเพียงรากฐานของที่พักบาทหลวง (ปีกอาคารฝั่งซ้าย-ขวา) และอาคารหอดูดาวที่ยังมีผนังเหลืออยู่ด้านเดียว

 

 

[รูปที่ 17] ซากฐานอาคารและผนังอาคารหอดูดาวที่มีผังรูปแปดเหลี่ยม ของวัดสันเปาโล หรือ “วิทยาลัยแห่งลพบุรี” [ภาพถ่ายโดยพิสิฏฐ นิธิยานันท์, สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ]

 

[รูปที่ 18] ซากฐานอาคารปีกซ้าย-ขวาของวัดสันเปาโล (วิทยาลัยแห่งลพบุรี) ที่ใช้เป็นที่พักบาทหลวง มีการแบ่งพื้นที่ในอาคารออกเป็นหลายห้อง [ภาพถ่ายโดยพิสิฏฐ นิธิยานันท์, สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ]

 

[รูปที่ 19] แบบจำลองที่ซ้อนแผนที่ 3 มิติของซากอาคารวัดสันเปาโลในปัจจุบัน กับแผนผังวัดสันเปาโลขณะที่ยังมีสภาพสมบูรณ์ในช่วง ค.ศ.1687-1688 [ที่มาของภาพ: สำนักศิลปากรที่ 4 ลพบุรี, กรมศิลปากร] 

 

ที่มาของข้อมูลประกอบ: 

1) หนังสือ "สมเด็จพระนารายณ์มหาราช: พระมหากษัตริย์ผู้สนพระทัยและองค์อุปถัมภ์การศึกษาดาราศาสตร์ตะวันตกในสยาม พระองค์แรก" โดยภูธร ภูมะธน

หนังสือในชุด "พระมหากษัตริย์กับดาราศาสตร์ไทย" โดยสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ ค.ศ.2012

2) หนังสือ "จดหมายเหตุดาราศาสตร์จากฝรั่งเศสเกี่ยวกับราชอาณาจักรสยาม ในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช" ตีพิมพ์ปี ค.ศ.2000 โดยสมาคมดาราศาสตร์ไทย

 

 

บทความโดย

พิสิฏฐ นิธิยานันท์ 

เจ้าหน้าที่สารสนเทศดาราศาสตร์ สดร.