ข่าวดาราศาสตร์

เกิดการลุกจ้าบนดวงอาทิตย์ในระดับคลาส X
จนเกิดสภาวะคลื่นวิทยุขาดหายชั่วคราวในออสเตรเลีย

เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม ค.ศ. 2025 เวลา 09:49 น. (ตามเวลาประเทศไทย) ได้เกิดการปะทุครั้งใหม่บนดวงอาทิตย์ เป็นการลุกจ้าในระดับ X1.9 จากบริเวณจุดบนดวงอาทิตย์ AR4299 ที่ดวงอาทิตย์เพิ่งจะหันจุดดังกล่าวเข้าหาโลก เหตุการณ์ครั้งนี้ทำให้เกิดสภาวะคลื่นวิทยุขาดหายชั่วคราวอย่างเข้มข้น (ระดับ R3) ในออสเตรเลีย ซึ่งเป็นฝั่งโลกหันเข้าหาดวงอาทิตย์ในขณะที่เกิดการปะทุ

Dd Jausz Fzirh Zo D Rs Nwdut 1200 80ภาพถ่ายแสดงการลุกจ้าบนดวงอาทิตย์ระดับ X1.9 จากบริเวณจุดบนดวงอาทิตย์ AR4299 ทำให้เกิดสภาวะคลื่นวิทยุขาดหายชั่วคราว
ภาพ : NASA / SDO / AIA / EVE / HMI science teams / helioviewer.org

ภาพถ่ายจากโคโรนากราฟ อุปกรณ์ถ่ายภาพบรรยากาศชั้นนอกของดวงอาทิตย์และห้วงอวกาศโดยรอบของยานโซโห (SOHO) เผยให้เห็น “การปลดปล่อยมวลโคโรนา” (CME) ที่เป็นการพ่นมวลอนุภาคที่มีประจุไฟฟ้ากลุ่มใหญ่ออกจากดวงอาทิตย์ โดยพุ่งออกจากขอบด้านตะวันออกเฉียงเหนือของดวงอาทิตย์ในภาพถ่าย ซึ่งแบบจำลองโลกยืนยันว่า CME ที่ดวงอาทิตย์ปล่อยออกมาจากภาพถ่ายครั้งนี้ไม่ได้มุ่งหน้ามาที่โลก

แต่ยังมีจุดบนดวงอาทิตย์ขนาดใหญ่แห่งอื่น ๆ ที่ต้องเฝ้าระวังการลุกจ้าบนดวงอาทิตย์ หลังการปะทุครั้งนี้จากจุดบนดวงอาทิตย์ AR4294 แล้ว ยังมีกระจุกของจุดบนดวงอาทิตย์ที่กินพื้นที่กว้างใหญ่มีความซับซ้อนทางแม่เหล็ก ที่ดวงอาทิตย์กำลังหมุนกระจุกของจุดเหล่านี้เข้าหาโลก ซึ่งกระจุกดังกล่าวมีขนาดใหญ่และซับซ้อนมากจนองค์การบริหารมหาสมุทรและบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NOAA) ต้องแบ่งกระจุกแห่งนี้ออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ จุดบนดวงอาทิตย์ AR4294, AR4296 และ AR4298 

นักพยากรณ์สภาพอวกาศของทาง NOAA คาดการณ์ว่าการลุกจ้าบนดวงอาทิตย์ระดับเข้มข้น (ระดับ M) น่าจะยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง และมีโอกาสเล็กน้อยที่จะเกิดในระดับรุนแรง (ระดับ X) อีกครั้งระหว่างวันที่ 1-3 ธันวาคม แม้ว่าจะยังไม่พบ CME ที่พุ่งตรงมายังโลก แต่ก็อาจมีกิจกรรมทางธรรมชาติที่เพิ่มขึ้นจากจุดบนดวงอาทิตย์ AR4294 ในอีกไม่กี่วันข้างหน้า นักวิทยาศาสตร์ด้านสภาพอวกาศกำลังเฝ้าติดตามเรื่องนี้อยู่

ส่วนการลุกจ้าบนดวงอาทิตย์ (Solar flare) นั้น เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติบนดวงอาทิตย์ที่ปลดปล่อยรังสีหรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าครั้งใหญ่ เกิดการปะทุจากพื้นผิวบริเวณที่มีจุดบนดวงอาทิตย์ ซึ่งแบ่งประเภทตามตัวอักษร ตั้งแต่ระดับ A (อ่อนสุด), B, C, M และ X (รุนแรงสุด) โดยตัวเลข 1 ถึง 10 ข้างหลังตัวอักษรบ่งชี้ถึงความรุนแรงในระดับย่อยลงมา เช่น การลุกจ้าระดับ X1 จะเบากว่าระดับ X9 นอกจากนี้ การลุกจ้าระดับที่ลงท้ายด้วยเลขตัวเดียวกัน แต่ตัวอักษรบอกระดับอยู่ติดกัน จะมีความรุนแรงต่างกัน 10 เท่า เช่น การลุกจ้าระดับ X1 รุนแรงกว่าระดับ M1 อยู่ 10 เท่า การลุกจ้าบนดวงอาทิตย์ครั้งนี้อยู่ที่ระดับ X1.9 จึงถือว่าเป็นระดับที่เบากว่าการลุกจ้าบนดวงอาทิตย์ เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน ค.ศ. 2025 ที่ระดับ X5.1 

ในขณะเดียวกัน นักวิทยาศาสตร์คาดว่าสภาพสนามแม่เหล็กโลกจะค่อนข้างเงียบสงบจนถึงวันที่ 3 ธันวาคม ซึ่งกระแสอนุภาคมีประจุไฟฟ้าจากโพรงโคโรนาบนดวงอาทิตย์อาจก่อให้เกิดพายุแม่เหล็กโลกเล็กน้อย (G1)

แปลและเรียบเรียง : พิสิฏฐ นิธิยานันท์ - เจ้าหน้าที่สารสนเทศดาราศาสตร์ สดร.
ที่มาของข่าว : https://www.space.com/astronomy/sun/sun-unleashes-powerful-x-class-solar-flare-knocking-out-radio-signals-across-australia-dec-1-2025